Geen producten
Prijzen zijn incl. btw
Moortjessieraden – blackamoor: geschiedenis, symboliek en vakmanschap
Sieraden in de vorm van zogenoemde moortjes behoren tot de oudste figuratieve motieven binnen de Europese juwelierskunst. Ze vormen een complexe en gelaagde categorie, waarin esthetiek, geschiedenis, ambacht en culturele context samenkomen. Om deze sieraden goed te begrijpen, is het essentieel ze te plaatsen binnen hun tijd en oorsprong.
Oorsprong in Italië
De vroegste moortjesmotieven ontstaan in Italië, met name in Venetië en Florence, vanaf de 16e eeuw. Italië was in deze periode een cultureel en commercieel kruispunt. Via handelsroutes met Noord-Afrika, het Midden-Oosten en later ook Sub-Sahara Afrika kwamen exotische materialen, ideeën en vormen Europa binnen.
In de kunst en toegepaste kunst van de renaissance ontstond een sterke belangstelling voor het ‘vreemde’ en het ‘verre’. Afrikaanse figuren werden in die context niet als portretten weergegeven, maar als symbolische, gestileerde vormen. Het moortje was geen individueel persoon, maar een ornamentaal motief.
Symboliek en betekenis
Binnen de historische context stond het moortje symbool voor:
-
wereldhandel en internationale contacten
-
exotisme en luxe
-
vakmanschap en materiaalcontrast
Het sterke visuele contrast tussen een donker hoofd (vaak van hout, ebbenhout, lava of onyx) en rijk bewerkte gouden of vergulde kleding speelde een centrale rol. Dit contrast werd bewust gezocht en gold als een teken van raffinement en technische beheersing.
Het is belangrijk te benadrukken dat deze symboliek voortkomt uit een historisch wereldbeeld. De betekenis die toen aan deze figuren werd toegekend, verschilt fundamenteel van hoe wij vandaag naar representatie kijken. Juist daarom vraagt dit type sieraden om zorgvuldige duiding en context.
Verspreiding in Europa
Vanaf de 17e eeuw verspreidt het motief zich vanuit Italië naar andere delen van Europa:
-
Frankrijk, vooral in hofkringen
-
Oostenrijk en Zuid-Duitsland, via hofcultuur en barokke sieraden
-
Later ook Engeland, vooral in de 19e eeuw
In de 19e eeuw, met name tijdens het fin-de-siècle, beleeft het moortje een heropleving. Broches, hangers en oorbellen worden dan vaak uitgevoerd in verguld zilver, bezet met kleurstenen of glaspasta. Het motief wordt decoratiever en minder strikt symbolisch.
Materialen en technieken
Traditioneel werden moortjessieraden vervaardigd met:
-
handgesneden kopjes van hout, ebbenhout of lava
-
goud of verguld zilver voor kleding en ornamenten
-
edelstenen, halfedelstenen of glas (zoals granaat, smaragdimitaties, robijnimitaties)
Het snijwerk van de kopjes vereiste grote vaardigheid en werd vaak uitgevoerd door gespecialiseerde ambachtslieden.
Het Huis Nardi
Een belangrijke naam binnen de moderne geschiedenis van moortjessieraden is Mario Nardi en het door hem opgerichte huis Nardi in Florence.
In de jaren 1920–1950 gaf Nardi het moortjesmotief een nieuwe vorm:
-
uitgesproken kleurrijk
-
technisch verfijnd
-
vaak uitgevoerd in goud met edelstenen
Zijn ontwerpen zijn geen reproducties van oude voorbeelden, maar bewuste herinterpretaties binnen de traditie van Italiaanse juwelierskunst. Nardi-moortjes worden vandaag beschouwd als iconen van 20e-eeuws design en zijn vertegenwoordigd in museale collecties.
Hedendaagse interpretatie
Ook vandaag worden moortjessieraden nog vervaardigd, meestal als:
-
hommage aan historisch vakmanschap
-
decoratieve kunstobjecten
-
verzamelobjecten
Moderne makers benaderen het motief met meer bewustzijn en plaatsen het binnen een bredere historische en culturele context. De nadruk ligt daarbij op ambacht, ornament en erfgoed, niet op stereotypering.
Context en zorgvuldigheid
Bij Zilver.nl worden moortjessieraden gepresenteerd met aandacht voor:
-
hun historische oorsprong
-
de ambachtelijke traditie waarin zij zijn ontstaan
-
de culturele gelaagdheid van het motief
Het zijn objecten die niet los gezien kunnen worden van hun tijd, maar die juist vragen om kennis, nuance en uitleg.
Bekijk ook de collectie van Zilver.nl: