Klederdracht


Het begrip "klederdracht" (streekdracht, dracht) duidt de (traditionele) kledij aan gedragen door een bepaalde groep mensen, bijvoorbeeld het politieuniform van agenten. Omdat klederdracht sterk streekgebonden is en zelfs beperkt kan blijven tot 1 enkel dorp, verkiezen specialisten de term "streekdracht".

Spreekt een specialist van de Nederlandse streekdracht, dan bedoelt hij allereerst de traditionele kledij van Nederlandse groepen, d.i. de historische kleding gedragen door een meerderheid van de betrokken gemeenschappen. Slechts in een beperkt aantal Nederlandse streken worden deze kleren ook daadwerkelijk nog dagelijks gedragen, meestal enkel door (oudere) dames. Dat is het geval in Staphorst-Rouveen en Bunschoten-Spakenburg-Eemdijk, waar de historische Nederlandse klederdracht nog een deel van het straatbeeld is, zij het minder en minder.

De streekdracht

Naast regio zijn beroep en religie bepalende factoren van klederdracht. Een bekend voorbeeld is de vierkanten kap van katholieken in het Gooi en Eemland. In Bunschoten-Spakenburg onderscheiden vissers en boeren zich dan weer door verschillende details in de kleding. Over het algemeen heeft klederdracht zo een dubbel effect: het bevordert de homogeniteit van de groep, maar accentueert tegelijk verschillen via het gebruik van specifieke materialen, motieven en snitten. Via sieraden en detailvoering wordt ook de welvaartsgraad van de drager weergegeven.

Als modefenomeen ontwikkelt streekdracht zich via de stedelijke burgermode, d.i. de dagelijkse klederdracht die in de meeste (Europese) (groot-)steden is terug te vinden. Aangezien het platteland deze invloeden met enige vertraging ondergaat, blijven oudere kledingvormen hier langer bewaard en ontstaan er ook weer nieuwe varianten van. In Nederland onderscheidt men zo 2 strekkingen van historische klederdracht, volksdracht en modedracht. Volksdrachten (bijvoorbeeld in Marken, Spakenburg en Zuid-Beveland) stammen af van 17de eeuwse voorbeelden; terwijl modedrachten (bijvoorbeeld in Huizen, Kampereiland en Noord-Beveland) naar de 19de eeuw kijken. 

Een bekende vorm van volksdracht is de kraplap, een rechthoekig stofstuk dat borst en rug bedekt en waarvan de delen via halsuitsparingen aan elkaar genaaid worden. Hoewel het oorspronkelijk een stuk onderkledij is, treedt het in sommige regio's net sterk op de voorgrond, bijvoorbeeld in het gesteven harnas van Spakenburg. In Volendam blijft de kraplap wel bedekt, maar toegevoegde uitsparingen in de bovenkledij accentueren er de typische bloemenmotieven, die de kraplap versieren. Een basisstuk van de modedracht is dan weer de wijde, lange rok en het versierde jak, soms aangevuld met een schort.

Dagelijkse dracht, zondagse dracht en rouwkleding

Typisch aan streekdracht is dat het verschijnt in vaste varianten: daagse kledij, zondagse kledij en rouwkledij. Deze drachten zijn per regio aan welbepaalde geplogenheden onderworpen, telkens met eigen variaties. Over het algemeen geldt verder dat mannenkledij nooit bijzonder sterk afwijkt van de prototypische burgerkledij, waardoor deze streekdrachten (in vergelijking met vrouwendrachten) minder gevarieerd zijn en meestal ook een generatie eerder uitsterven. Typische mannendrachten zijn bijvoorbeeld de klepbroek (met sluitklep in plaats van rits) en de keelknopen (gouden sluitsieraden voor hemden).

De meest prototypische voorbeelden van Nederlandse streekdracht zijn allicht de Hollandse muts en natuurlijk de houten klompen. De muts met driehoeksvleugels verschijnt in verschillende regio's en is meestal van wit kant of katoen. De klomp is eveneens grensoverschrijdend en nog steeds produceert Nederland per jaar ongeveer 3 miljoen paar klompen. Hoewel veel Nederlandse klompen ondertussen dienen als reissouvenir hebben ze ook nog een functie in het dagelijks leven van boeren en tuinders. De traditionele, houten klomp is vandaag de dag zelfs een CE erkende veiligheidsschoen: hij deukt niet, scheurt los in extreme omstandigheden en, in tegenstelling tot stalen tippen, plet hout de tenen niet onder druk.

Bekijk ook onze collectie:

Streeksieraden